شرکت‌های «جی‌سی» حلقه مفقوده دانش اقتصادی ایران (قسمت دوم)

شرکت‌های «جی‌سی» حلقه مفقوده دانش اقتصادی ایران (قسمت دوم)

 

دوستان و همراهان عزیز قسمت اول مقاله ی (شرکت‌های «جی‌سی» حلقه مفقوده دانش اقتصادی ایران) را در مطالب قبلی سایت جستجو کنید.

این شرکت‌ها در واقع نخستین شرکت‌های جی‌سی پس از انقلاب بودند. تا چه اندازه موفق شدند ؟

شرکت مپنا مسوول پروژه‌های نیروگاهی گازی و سیکل ترکیبی و حرارتی و شرکت فراب درگیر نیروگاه‌های آبی شد. موفقیت بزرگ مپنا، انتخاب همکاری مثل شرکت «اگرا» در کانادا بود که تجربه مفیدی در این زمینه داشت و سه سال همکاری این شرکت با مپنا به آموزش ده‌ها مهندس برای برنامه‌ریزی، طراحی و مهندسی خرید، یک سرمایه ماندگار برای مپنا ایجاد کرد و تشکیل سه بخش مهندسی، تامین تجهیزات و برنامه‌ریزی عملا ساختار قوی و منسجمی برای ایجاد ماموریت محموله به وجود آورند. همان‌طور که اشاره کردم مناقصه نیروگاه اراک را به مناقصه گذاشتند. کانادایی‌ها قیمت 620میلیون دلار و روس‌ها 560میلیون دلار پیشنهاد دادند که با مشکل ارزی و شرایط آنها عملا به بن‌بست خورد، در آن شرایط شرکت مپنا 350میلیون دلار پیشنهاد داد نیروگاه در زمانبندی قرارداد و با همان قیمت انجام شد. الان نزدیک به بیست سال است این نیروگاه فعالیت می‌کند و از راندمان خوبی برخوردار است. این تجربه نشان داد که پتانسیل مهندسی ایجاد شده قادر است طبق استاندارد روز دنیا با کیفیت بالا و قیمت تمام شده پایین یک نیروگاه 1200 مگاواتی ایجاد کند. در همان مقطع وزیر نیرو گزارشی از اقدامات را به رییس‌جمهور وقت آقای هاشمی‌رفسنجانی ارائه دادند.

ایشان دستور تشکیل یک جلسه در این باره را در دفتر خود داد که در آن جلسه رییس وقت سازمان برنامه و وزیر صنایع سنگین و وزیر نفت و وزیر نیرو حاضر بودند. رییس‌جمهور از ما خواست تا توضیحات جامع و کامل درخصوص چنین شرکت‌هایی را ارائه دهیم. پس از توضیحات، آقای هاشمی عملا به توانایی شرکت‌های جی‌سی پی برد و در همان جا بود که از آقای روغنی زنجانی رییس وقت سازمان برنامه خواست تا با کمک من آیین‌نامه مربوطه به تشکیل این نوع شرکت را تهیه و به دولت ارائه شود. بنابراین آیین‌نامه تهیه و به تصویب وزیران رسید. اما نکته قابل تامل این است که آیین‌نامه شکل قضیه را سامان می‌دهد و روح قضیه است که باید شناخته شود. متاسفانه شناخت از روح آن هیچ‌وقت به وجود نیامد.

در حال حاضر کدام یک از شرکت‌های ایرانی را جی‌سی می‌دانید؟

غیر از «مپنا» و «فراب» هیچ شرکتی آن‌طور که در دنیا متداول است به سمت جی‌سی شدن پیش نرفت. شرکت‌های بعدی که به وجود آمدند عملا تنها نام جی سی را یدک کشیدند. زیرا هیچ‌یک از آنها دارای پتانسیل مهندسی طراحی عینی واقعی نبودند و نیستند. آنها به سبک مهندسان مشاور پیش رفتند درحالی که اینها دو مفهوم کاملا متفاوت هستند. در نتیجه به سمتی رفتند که باز هم از خارجی‌ها کمک بگیرند و همین شد که نه قیمت تمام شده پایین آمد و نه استانداردها بالا رفت. به همین دلیل است که امروزه هنوز به خارجی‌ها وابسته هستیم.

تابه حال ده‌ها واحد پتروشیمی در ایران ساخته شده است ولی برای ساخت واحد بعدی باز هم بدون کمک خارجی نمی‌توان پروژه را به اتمام رساند! در صورتی که ایران توان طراحی و اجرای نیروگاه‌های گازی، سیکل ترکیبی و بخاری را به‌طور کامل به دست آورده است و به معنای واقعی و کامل می‌تواند آن را در ایران و هرجای دیگر ایجاد کند.

اگر قرار باشد شرکت جی‌سی به معنای واقعی در ایران ایجاد شود باید چه کرد؟

اگر سازمان برنامه بخواهد شرکت‌های جی‌سی به معنای واقعی در کشور را شکل دهد باید برای ایجاد توانایی مهندسی طراحی آنها سرمایه‌گذاری کند زیرا داشتن چنین توانایی‌هایی به کشور کمک می‌کند که از ظرفیت‌های داخلی حداکثر بهره را ببرد و صنایع تجهیزات‌سازی کشور محصولات با ارزش افزوده بالاتری را تولیدکند.

اگر این توانایی در بخش‌های مختلف به وجود‌آید، مسلماً واحدهای صنعتی که ایجاد می‌شوند از تجهیزات مناسب و بهینه استفاده می‌کنند و از تجهیزات بی‌کیفیت به آنها ارائه نمی‌شود تا در زمان بهره‌برداری ایجاد مشکل کند و راندمان را پایین بیاورد. چنین شناخت و توانایی است که ارزش پیدا می‌کند و روز به‌روز بر توانایی‌های ملی می‌افزاید. اگر هم همان مسیر گذشته را دست و پا شکسته ادامه دهیم، وابستگی صنعتی ادامه خواهد یافت، امروزه در دنیا تنها با دانش بالا و کارآمد این نوع شرکت‌ها را دارا هستند. ارزش افزوده آنها بین 45 تا 35 درصد قیمت پروژه است و عامل آن فقط دانش آنهاست.

 

پایان مقاله ی “شرکت‌های «جی‌سی» حلقه مفقوده دانش اقتصادی ایران(قسمت دوم) ”

 

همراهان عزیز آکادمی موفقیت الماسیان  قسمت های بعدی مقاله ی شرکت‌های «جی‌سی» حلقه مفقوده دانش اقتصادی ایران را در ادامه ی مطالب سایت بیابید.